Bu yıl 12-23 Mayıs tarihleri arasında düzenlenecek olan 63. Uluslar arası Cannes Film Festivali'nde özellikle İran'ın sinemasının yanısıra baskıları ile de çok konuşulması bekleniyor.
İran sineması uzun yıllardır hemen hemen bütün dünyada sinemaseverlerin yakından takip ettiği ve etkilendiği bir sinema. Özellikle de burada gelişen Yeni Dalga Akımı, Batı ülkeleri dışındaki ülkelerin de kendi sinemalarını yaparak bunu uluslararası alana taşırabileceklerine dair öneli örnekler verdi. Böylece irili ufaklı bir çok ülke özellikle 90'lı yıllardan sonra sinemada kendi dillerini oluşturarak küçük bütçelerle özgün eserler ortaya çıkardılar.
Ancak özgün filmleri ile dikkat çeken ve geniş kesimlerce izlenmeye başlayan İran, beyaz perdeye kazandırdığı orijinal filmlerinin yanısıra rejimin sanatçılara uyguladığı ağır baskı, tutuklama, tehdit ve sansürleri ile de sürekli gündeme geliyor. İran'da baskı ve sansür sadece sinemada değil elbette, müzikte ve sanatın hemen hemen bütün dallarında ve sosyal yaşamda da yüzyıllardır süregelen bir olay.
Ünlü Doğu Kürdistanlı ressam Sarareh Mahdudi ile yıllar önce İran minyatür sanatını incelediğimizde bir gün bana İran'da görsel sanatların etkileyici güzelliği ve derinliğinin aslında sansürden kaynaklandığını, sanatçıların sanata uygulanan ağır sansürü aşmak için türlü türlü ifade tarzları geliştirdiklerini hiç unutamayacağım çarpıcı bir şekilde anlatmıştı.  Ancak biz özelde sinemaya uygulanan sansüre baktığımızda bunun aslında İran sineması ile yaşıt olduğunu görüyoruz. 1900'lü yılların başından itibaren sürekli sansürle boğuşan İran sineması özellikle de islamcı rejimin iktidarı ele geçirmesinin ardından yoğun bir baskı altına alındı. İslami yasaların görüntüye tahammül edememesinin yanısıra kadın vücudu ve cinsellik temalarının tamamen sansür altına alındığı bu ülkede özellikle çocukların yer aldığı filmlerde patlama yaşandı.
Ancak rejim sadece kadın ve cinselliği yasaklamakla kalmadı aynı zamanda kendisini en ufak şekilde eleştiren sanatçı ve sinemacılara uyguladığı baskı ve tutuklamaları gittikçe yoğunlaştırarak dünyaca tanınmış ünlü sanatçılarını bile tutuklamaya ve tehdit etmeye başladı.
Geçtiğimiz yıl Cannes Film Festivali'nde yarışan Doğu Kürdistanlı yönetmen Bahman Ghobadi'nin nişanlısını tutuklayan İran rejimi sonunda Ghobadi'yi İran'ı terketmek zorunda bıraktı. Ardından bu yıl yapılacak olan Cannes Film Festivalinde juri üyeliğine seçildiği bildirilen İran Yeni Dalga Sineması'nın önemli isimlerinden Cafer Penahi geçtiğimiz Mart ayında gözaltına alınıp tutuklandı.
Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın geçtiğimiz Haziran ayında yeniden seçildiği Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından başlayan gösterilerle ilgili bir film hazırlamakla suçlanan Penahi ailesi ve misafirleri ile birlikte skandal bir şekilde gözaltına alınarak tutuklandı. Böylece daha önce Cannes, Berlin ve Venedik gibi uluslaraarası film festivallerinde önemli ödüller alan Yönetmen Cafer Penahi'nin tutuklanması dünya basınında geniş yer buldu.
Ardından Cannes Film Festivali'nin yönetiminin yanısıra festivali düzenleyen Fransa 49 yaşındaki Yönetmen'in tutuklanmasını kınayarak serbest bırakılması için çağrıda bulundular. Ancak İran bu çağrılara karşılık vermeyince dünyaca ünlü sinemacılar Steven Spielberg, Michael Scorsese, Robert de Niro, Francis Ford Coppola, Joel ve Ethan Coen, Michael Moore ve Oliver Stone gibi isimler de yönetmen Penahi'nin serbest bırakılması için başlatılan kampanyaya katıldılar. Bir süre ünlü yönetmen Abbas Kiarüstemi’nin asistanı olarak çalıştıktan sonra, Beyaz Balon (1995), Ayna (1997), Daire (2000), Kanlı Altın (2003) ve Ofsayt (2006) gibi filmleri çeken yönetmen şimdi hapiste olduğu için festivale katılamazken ustası Kiarüstemi aynı festivalde Altın Palmiye için yarışacak. “Copie Conforme” isimli filmi ile bu yıl Cannes'da yarışacak olan Abbas Kiarostami'nin festivalde İran'daki baskılar ve sansürle ilgili söylecekleri merak edilirken aynı zamanda tutuklu bulunan yönetmen Penahi'nin yanısıra tutuklu bulunan diğer sanatçılar için takınacağı tavır da merak ediliyor.

MURAT AKTAŞ

This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it