Category: Oktay Şahbaz

Etrafımızda çok görüyoruz, günümüzde bir çok aile çocukları serbest bırakıldığında özgüvenleri yüksek olan bireyler olacaklarına dair düşünceleri vardır. Bunun yanında bir çok aile sınırlar koymayarak çocuklarını kendilerine daha da fazla yaklaştıklarını ve onların kendilerine her koşulda saygı göstereceklerini düşünürler. Fakat yine çevremizde ve etrafımızda gördüğümüz kadarıyla durum böyle işlemiyor. Tam tersine bunu yapan aileler çocukları belli bir yaşa geldiğinde kendilerini dinlemeyen ve tamamen isyankar, baş edilemeyen bireyler olabiliyorlar. Kural koyan anne ve babalar, sanıldığını gibi, çocuklarına daha az ilgi ve sevgi göstermezler, aksine onların hayatını düzene sokarak güvende hissetmelerini sağlar, sevgilerini başka yollardan göstermeyi tercih ederler. Bu konuda yapılan bir çok araştırmaya göre, kural ve sınırlar çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar. Çocuklar anne ve babalarının yetkin olduklarını hissettiklerinde ve kendilerini koruyabileceklerini bildiklerinde dış dünyayı bir tehdit olarak görmez ve keşfetmeye başlarlar.

Bir çok çocuk doğal olarak kendisi için neyin gerekli, neyin daha yararlı ve önemli olduğunu başlangıçta bilemez. Bu konuda kimi zaman etrafından kimi zamanda TV’de gördüklerinden etkilenir. Büyüyen bir çocuğun her aşamasında anne ve babanın koyduğu kurallar çocuğun kendisine zarar vermeden iyi alışkanlıklar geliştirerek sosyal uyum için gerekli becerileri elde etmesini sağlar. Çocuğun hayatla ilgili birçok şeyi öğrenmesi ve kendi kendine yetecek hale gelmesi her anne ve babanın temel isteği olmak zorunda. Çocuklarımızı ne kadar seversek sevelim onların öz güveni yüksek bağımsız bireyler olmaları, hayatlarında başarılı olmalarındaki önemli niteliklerden bir tanesi.

Kurallar ve sınırlar koymak çocuklarımızın tüm özgürlüklerini ellerinden aldığımız anlamına gelmez. Tam tersine, çocukların kendilerini güvende hissetmek için anne ve babalarının sınırlandırmalarına ve yönlendirmelerine ihtiyaçları vardır. Çocuklar anne ve babalarının rehberliğine güvenmek isterler. Anne ve baba tutarsız ve istikrarsız davrandıklarında çocukların çıkardığı sonuç ‘kurallar bu sefer bozulabildiyse demek ki başka sefer de bozulabilir’ olur. Örnek vermek gerekirse, akşama kadar eğitimin öneminden bahsedip yaz tatilinde iki hafta fazla tatil yapmak için sınırsız yalan söylemek gibi! Kuralların net ve istikrarlı olmadığı evlerde büyüyen çocukların okulda da sıkıntı yaşaması muhtemeldir.

Çocuklar sınırlar sayesinde aynı zamanda ilişkileri tanımlarlar. Mesela burada yetkili olan kimdir? Ne kadar ileri gidebilirim? Çok ileri gidersem ne olur? Gibi soruların cevaplarını çocuklar çizilen sınırlar ve koyulan kurallar sayesinde bulurlar. Okullarda çocuklar genellikle sınırları çok iyi bilirler çünkü öğretmenler her öğrenciye aynı derecede yaklaşmak zorunda. Kurallara uymayan öğrencinin yeni yada eski olması bir şeyi değiştirmez, önemli olan o kurala uyulmasıdır. Çocukların topladıkları bilgiler yetişkinlerle olan ilişkilerinde nasıl davranmaları gerektiği konusunda onları yönlendirir. Ancak toplanan bilgilerde tutarsızlık olduğunda çocuklar da nasıl davranacaklarını şaşırırlar ve sıkıntılar yaşarlar. Bu sorunlar çözülmediğinde ileride hem aile hem de eğitim hayatında sorunlar yaşamak kaçınılmazdır.

Toplum olarak çocuklarımızın eğitimde başarılı bireyler olmasını isteriz. O kadar isteriz ki bunun için maddi olarak her şeyi yapmaya hazırızdır. Manevi olarak ise topu hep başka yerlere atmışızdır, bahanemizde her zaman hazırdır ‘Dili bilmiyorum’ ‘İngiliz eğitim sistemi bizim oraya göre çok değişik’ vs. Eğer anne veya baba olarak hayatımızda başarısız ve yanlış kararlar verip hep pişmanlık duyan bireyler isek o zaman hırsımız kontrol edilemiyor olabiliyor. Bunu da genellikle ‘Onun çocuğu yapıyor sen niye yapamıyorsun’ ‘Baksana bilmem kimin oğlu/kızı sınavlarda ne sonuçlar almış’ gibi söylemler ve benzetmeler ile dile getiririz. Bu konuda biraz sorumluluk alıp çocuklarımız ile daha fazla zaman geçirmek ve onları anlamaktansa paramızın gücüyle her şeyi yapmaya çalışırız. Hatta bazen buda yetmez, gerici, ırkçı ve birlikte yaşam önünde büyük engel ve tehlike arz eden cemaat okullar veya hafta sonu ders verilen Türk okullarında soluğu çocuklarımız ile alırız. Duyduğumda büyük bir hayal kırıklığı yaşadığım bu konuyu bu haftaki yazımda işlemek istedim. Her zamanki gibi umarım yardımcı olur.

Cemaat okulları gerek İngiltere’de gerekse de Avrupa’nın bir çok şehrinde ilk ve ortaokul seviyesinde dersler verir. Okullar bir cemaat lideri veya dini sermaye tarafından finanse edilir. Öğretmenlerinin büyük bir çoğunluğu Türkiye’den gelir ve gittikleri ülkenin müfredatını doğru dürüst bilmezler. Öğretmenliklerin dışında burada çalışanların bir çoğu dindar bir kesimden gelir ve imam yada başka dini görevler yapmışlardır. Bu okulların bir çoğu öğrencilere ücretsiz olmasına rağmen bazıları ücret talep eder. İlk aşamada normal bir okul havası verilen bu kurumlarda dini eğitim her zaman birinci plandadır. Bir yandan normal dersler veriliyor gibi görünse de bu okulların ileri hedefi her zaman çocuk ve gençleri dindar bir kesimin parçası yapmak olur. Sadece dindar olmak yine iyi, burada daha çok istenen daha dinci bir nesil yetiştirmektir. Bu okullar çocukların yaşadıkları ülkeye entegre olmaları ve orayı kendi ülkeleri gibi görmelerini istemez. Sürekli bölücü propaganda ve dini eğitim ile bunun önüne geçerler.

Hafta sonu ders veren Türk okulları ise bunlardan daha ileri bir yerdedir. Fakat yine burada da Türk olmak, bayrak ve marş sevgisi her zaman öne çıkartılır. Benimsenen kültür sadece Türk kültürü olur, başka kültürle ile bir araya gelmek nerdeyse suç gibi gösterilir. Bu okullarda genellikle başta konsolosluk ve daha sonra diğer devlet kurumlar tarafından finanse edilir. Niyet bellidir, sen bir Türk’sün ve öyle kalmalısın, zaten Türk’ün Türk’ten başka dostu da yoktur gibi söylemler ile çocukların beyinlerine zarar verilir.

Tekrar yazının başına dönecek olursak bu iki modeli hırs ile şöyle bağlayabiliriz. Maalesef bir çok aile çocuklarının gelişimlerini ve bu topluma uygun bireyler olmasını unutup bu gibi kurumlara çocuklarını teslim edebiliyor. Tek istedikleri benim çocuğum öbür çocuktan başarılı olsun ama nasıl olursa olsun mantığı. Çocuğum nasıl bir yerde eğitim alıyor, tam olarak ne öğreniyor bunlar sanki umurlarında değil. Eğitim sadece iyi sonuçlar ve iyi raporlar almak olarak görülüyor , eğitimin aynı zamanda bir bireyin yaşadığı ülke ve toplum ile uyumlu olması gerçeğini göz ardı ediyor. Özellikle İngiltere gibi çok kültürlü toplumlarda bu özelliğin olması çocuklarımızın yarın bir gün iş ve kariyerlerinde uyum sorununu ne kadar çok yaşayacaklarını belirler. Daha da tehlikelisi bu süreçten geçen bir çocuk bugün olmasa bile yarın bir gün bir başkaldırı durumu sergiler ve ailesi ile ilişkileri kopma aşamasına getirir. Hafta sonları camilere ve Türk okullarında zorla götürülen veya hafta içi 5 gün üst üste cemaat okullarına giden çocukların daha orta okulu bitirmeden bu başkaldırıyı göstermeleri bilenen ve benimde bizzat şahit olduğum bir tespiti gösteriyor.

Kontrolsüz hırs her zaman tehlikeli sonuçlar doğurmuştur. Bir spor müsabakasında bunu yapan sporcu kısa dönemde bir başarı elde etmesine rağmen uzun dönemde ciddi bir sakatlık yada kariyerini bitiren bir darbe ile hayat boyu çekeceği bir sıkıntı ile kalır. Fakat çocuklarımızın hayatı bir spor müsabakası değil, kayıp edilecek çocuklarımızın geleceği, buda her şeyden daha önemlidir. Bizler anne baba olarak hayatımızda yanlış seçenekler yapmışsak ve hayatta başarılı olamıyorsak bunu çocuklarımızı kurban ederek telefi etmeyelim. Bu bencillikten başka bir şey olmaz..

Hepimiz çocuklarımızı çok severiz. Onların mutlu olması için elimizden geleni yapmaktan kaçınmayız. Fakat bunu yaparken bazılarımız kontrolü elden bırakıp her şeyi çocuklarımızın yönetmesine izin veririz. Her şey onların istekleri doğrultusunda olur, onlar isteyince yenilir, onlar isteyince gezilir yada onlar isteyince yatılır. Öyle aileler ve çocuklar görüyorum ki gerçekten deyim yerindeyse ailelerini ‘ellerinde oynatıyorlar’. Peki bunun çocuklarımıza ne gibi bir faydası ve zararı olabilir? Böyle yetişen çocuklar ileride eğitimde ve iş hayatında ne tür sorunlar bekliyor? Bu haftaki yazımda sizlere bu konudaki düşünce ve görüşlerimi dile getireceğim.

Gerek çalıştığım okulda, gerek aile ortamlarında gerekse de çevrede farklı aile yapıları ile karşılaşıyorum. Bu aile yapıları arasında beni en çok tedirgin eden ise kontrolü çocukların elinde olan aile yapıları. Görmesem bile aslında bunu bir çok anne babadan da bizzat duyuyorum “parmağında oynatıyor bizi” “ne istese yaptırıyor” diye. Misafir evde otururken, çocuğu ‘sen de uyu’ dediği için misafiri bırakıp gidip yatan, her istediğini yapmak için sokak sokak çocuğunun peşinden koşan yada ağlayıp sızladığı için cebindeki tüm parayı tablet yada oyuncağa harcayan, Ya da son günlerdeki en büyük sorunlardan biri haline gelen çocuğunu bilgisayar/tablet önünden kaldırmak için saatlerce çocuğuna yalvaran anne baba. Umarım bu örnekler bir çoğumuza tanıdık gelmiştir. Bu örnekleri zenginleştirmek ve farklılaştırmak mümkün.

“Aman aman üzülmesin!” diye yapıyoruz. Bazen kolayımıza kaçıyor. “Ağlamasın şimdi kim uğraşacak, dediğini yapıverelim” diyoruz. Bazen bu durum o kadar çok oluyor ki, fark etmeden yeni bir alışkanlık ediniyoruz, hem de istemediğimiz bir alışkanlık. Bu konuda çalışma yürüten The Parent Coaching Academy bu durumu şöyle bir örnek ile anlatıyor “Eğer aile hayatı bir araba ise; direksiyonda anne ve/veya baba oturuyor. Yanında ise eşi. Zaman zaman şoför değişimi olmalı tabii. Arabanın nereye gideceğine; nerede durulacağına anne baba ortak karar vermeli. Çocuklar ise arkada. Tabii ki onların da söz hakkı var ama, ebeveynler her seferinde arkaya dönerse araba bir yerlere toslayabilir. Ya da çocuklar arkadan gördükleri kadarıyla yolu tarif ederse, yanlış yerlere gidilebilir.”

Umarım bu örnekten yola çıkarak kontrolün neden biz anne ve babalarda olması gerektiğini anlamışızdır. Ailenin ve çocukların yönetimi biz anne ve babaların sorumluk alanında olması gerekiyor. Kararlar ve kurallar, neyin ne zaman, ne kadar ne niçin yapılacağı aile tarafından belirlenmeli. Bu çocuklarımız ile bir şey konuşmayacağız yada onların düşüncelerini almayacağız anlamına gelmiyor. Onların fikirleri ve istekleri tabi ki sorulacak, alınacak karara katkıları olacak, ama bu anne ve babanın önderliğinde yapılacak. Çocukları bazı kararları kendi istekleri doğrultusuna değiştirmek için içimize işleyen bakışlarıyla, “annecim babacım noolur” “mummy please” gibi sözleriyle bazen de bağırıp çağırma ağlama sızlamalarıyla çaba göstereceklerdir. Ama burada önemli olan anne ve babanın tutumlu davranması. Bu konuda tutarlı davranış gösteren aileler her zaman daha disiplinli bireyler yetiştirmiştir. Bu disiplini erken yaşta alan bir çocuk sorunsuz bir eğitim süreci yaşar ve hayata daha sağlam bir tutumla başlar. Evet çocuğumuzun ağlaması yada acılı bakışlarına karşın belki bir kaç defa üzülebiliriz ama uzun dönemde aslında onlara hayatın nasıl işlediği konusunda büyük bir derste vermiş oluruz.

Kontrolü ele almak ve bu anlamda yapılması gerekenleri yapmaya çalışmak kısa dönemli bakıldığında işleri zorlaştırabilir. Ancak uzun dönemli düşündüğümüzde daha istikrarlı ilişkiler ve sağlam bir aile yapısı için gerekli…